ئالەمدىكى غايەت زور سەييارىلەرنىڭ ئېغىرلىقىنى بىلىش ئۈچۈن ئۇلارنى تارازىغا سېلىپ ئۆلچەشكە ئامالىمىز يوق. لېكىن كىتابلاردا ئالەم بوشلۇقىدىكى بۇ غايەت زور سەييارىلەرنىڭ ئېغىرلىقى مۇنچىلىك دەپ يازغانلىقىنى كۆرىمىز. ئۇنداقتا، ئالىملار ئۇلارنىڭ ئېغىرلىقىنى (يەنى ماسسىسىنى) قانداق بىلگەن؟
مەريەم ئەل ئىجلىييە تەتقىق قىلىپ چىققان ئۇستۇرلاپلار، بۈگۈنكى زامانىۋىي دەۋرىمىزدىكى يول باشلاش (ناۋىگاتسىيە) ئۈسكۈنىلىرىنىڭ، كومپاسلارنىڭ ۋە ئەقلىي ئىقتىدارلىق سائەتلەرنىڭ ئاتىسى دەپ قارىلىدىغان، ئۆز دەۋرىنىڭ ئەڭ مۇرەككەپ ئانالوگ كومپيۇتېرى ئىدى.
ئېلېمېنتلار دەۋرىي جەدۋىلىدە ئېلېمېنتلار، ئاتوم رەت نۇمۇرىنىڭ ئارتىپ بېرىشى بويىچە رەتكە تىزىلغان. جەدۋەلدە سولدىن ئوڭغا قاراپ ماڭغانچە ئاتوم نۇمۇرى، مېتاللوئىدلىق ئالاھىدىلىكلەر، ئېلېكترون قوشۇۋېلىش ۋە كىسلاتالىق ئالاھىدىلىكى ئارتىپ بارسا، بۇنىڭغا ماس ھالدا مېتاللىق ئالاھىدىلىكلەر، ئېلېكترون بېرىۋېتىش مايىللىقى ئازىيىپ بارىدۇ ۋە ئاتوم رادىئوسىمۇ كىچىكلەپ بارىدۇ.
ئادەتتە ئادالەتلىك بولمىغان ھەل قىلىش ئۇسۇلىدىكى ئەڭ چوڭ خاتالىق، بالىنىڭ چوڭىدىن پىداكارلىق قىلىشىنى كۈتۈشتۇر. ھالبۇكى قېرىنداش جىدىلىنىڭ كۆپچىلىكىدە زىيان تارتىدىغىنى ئەسلىدىنلا دەل بالىلارنىڭ چوڭىدۇر. زىيان تارتقۇچىنىڭ پىداكارلىق قىلىشىنى كۈتۈش، بوزەك قىلغۇچىغا بوزەك قىلىنغۇچىنى ئەزدۈرۈش دېگەنلىكتىن باشقا نەرسە ئەمەس.
بالا بىلەن كىتاب ئارىسىدىكى مۇناسىۋەت، بالا ئوقۇش – يېزىشنى ئۆگەنگەن مەزگىلدە ئەمەس بەلكى كىتاب بىلەن تونۇشقان 0 – 6 ياش مەزگىلىدە باشلايدۇ. بالىلار كىتابلىرى بالىنىڭ زېھىن – پاراسىتى ۋە پىسخولوگىيىلىك تەرەققىياتى بىلەن بىۋاستە مۇناسىۋەتلىك بولۇپ، ئۆگىتىشچان ئالاھىدىلىككە ئىگە.